مجله الکترونیکی زیبا

ریشه در خاک ــ ایران بزرگ هنری

اگر کسی از من بخواهد که حروف الفبای زبان فارسی یا نام استان های کشورمان را بدون مکث برایش بازگو کنم، بی شک قبل از شروع مکث بزرگی خواهم کرد. شاید بگویید اشکال از حافظه من است. من هم با شما هم‌عقیده‌ام زیرا که حافظه من جزئی از حافظه کل است. با شناخت واقعی و آشنایی بیشتر با آداب و رسوم و فرهنگ و صنعت و طبیعت وجب به وجب ایران بزرگ هنری، ما می توانیم بسیاری از توانایی ها و کاستی هایمان را بیابیم و به تشویق و ترویج یا رفع آنها بکوشیم.

ریشه در خاک می خواهد تا آن آب و خاک را که هنر و وجود بیشماری از سرافرازان هنری ما ریشه در آن دارند بهتر بشناسد، کوچه به کوچه، شهر به شهر، تا آنها که در آنجا زندگی می کنند به آن افتخار کنند و در حفظ و حراست آن بکوشند، و آنهایی که برای این مرزهای پرگهر خواب هایی شیطانی می بینند بدانند که با انسان هایی شجاع، آگاه و جسور روبرو هستند و هرچه بکارند درو خواهند کرد.

باشد که آن آب و خاک دگرباره جایگاه شیران گردد و از وجب به وجبش آزادگان سر برآرند.

آنچه ایران را ماندنی، پایدار و زیبا نموده همزیستی مسالمت آمیز اقوام و نژادهای متعدد و متفاوت با فرهنگ، آداب و رسوم، باورها و زبان های مختلف، اما با احساسی مشترک برای زندگی بهتر، آزادمنشانه و افتخارآمیز است.

ارامنه و ایران بزرگ هنری (قسمت سوم)

کلیساهای ارامنه در ایران: ارامنه در دوره صفویه به ایران مهاجرت کردند و بهمراه خود شاخه گریگوری مسیحیت را و کلیسایش را بعنوان نمادی از این شاخه مسیحیت در سرزمین های کشور جدید خود ساختند که هنوز بعد از قرن ها پایدار مانده و همواره مورد تکریم و احترام عامه مردم ایران بوده است.

ساختار کلیسای ارمنی

۱ـ ساختار سازمانی: ارامنه نه فقط در کلیساهای خود عبادت نموده بلکه بعنوان یک نیروی فعال اجتماعی همگی نقش مهمی را در سازمان اداری کلیسای خود باز می کنند و شرکت فعال دارند. شیوه اداره امور کلیسا بر اساس آیین نامه‌های شورای خلیفه‌گری است. البته آنها قانون و آیین نامه واحدی ندارند. صفت مشخصه کلیسای ارمنی این است که به مردم تعلق دارد و بشیوه مردمی هم اداره می شود. این روحیه مردمی از ابتدای رسمیت یافتن مسیحیت در ارمنستان رایج بوده است. بطور مثال، برای انتخاب گریگور روشنگر (لوساوریچ) به عنوان رهبر کل کلیسای ارامنه، به فرمان تیرداد پادشاه ارمنستان همه بزرگان و ارتشیان جمع شدند و شاه بعد از مشورت با آنها او را به رهبری کل کلیساها منصوب نمود. هرچند انتخابات سایر رهبران کل کلیساهای ارمنی با همان روش انجام می شد اما قابل ذکر است که روحانیان اکثراً از خاندان پارت ها و گاهی از اقینانوس می بودند. در واقع مقام رهبری در خانواده روحانیان پارت ها موروثی بود و از پدر به پسر به ارث می رسید، البته جانشینی با مشورت انجام نمی شد. کلیسای ارامنه تنها کلیسای مستقل جهان است که مخصوص ارامنه است و به هیچ قدرت دینی مسیحی غیر ارمنی وابسته نیست.

۲ـ ساختار رهبری کلیسای ارامنه در اختیار مرجعیت ارامنه جهان در کلیسای اچمیادزین است که در جمهوری ارمنستان واقع است. این کلیسا بین سال های ۳۰۱ تا ۳۰۳ میلادی ساخته شده است و اسقف مستقر در این کلیسا دارای مقام مرجعیت برای کل ارامنه جهان می باشد.

دومین کرسی ساختار کلیسای ارامنه در کلیسای گریگور روشنگر در روستای اتیلیاین در نزدیکی بیروت است و اسقف نشین های سه گانه ایران و تعدادی از اسقف نشین های ارامنه جهان زیر نظر او فعالیت می کنند.

سومین کرسی ساختار ارامنه در کلیسای هاکوپیانس در بیت‌المقدس قرار دارد که یک کرسی سنتی است و در کنار هیأت های نمایندگی دیگر کلیساهای مسیحیت و دیگر مذاهب ابراهیمی از قرن ها پیش در این شهر دائر بوده و به مثابه نمایندگی کل کلیسای حواریون ارمنی در این شهر فعالیت می کند.

چهارمین کرسی ساختار کلیسای ارمنی در کلیسای میدان گوم‌گاپو دایر است. این مرکز پس از شکل گیری امپراطوری عثمانی مرکزیت مذهبی ارامنه ساکن امپراطوری عثمانی را به عهده داشته است. ساختارهای ذکر شده تحت عنوان کلیسای چهار کرسی حواریون ارمنی به رهبری عالیه اسقف اعظم در سراسر جهان دارای اعتبار خاصی است.

۳ـ ساختار معماری و سیر شکل گیری کلیساهای ارامنه:

از قرن سوم میلادی به بعد ساخت کلیسا در ارمنستان آغاز شد. در طراحی که معماران ارمنی در آن زمان به کار می بردند، کلیسا دارای سالن کشیده ای بود که در موقعیت شرقی و غربی قرار داشت. در این حالت کلیسا در قسمت غربی و محراب بهمراه دو حجره کوچک در دو طرف محراب در ضلع شرقی قرار داشتند. در مناطق آسیای صغیر و شمال مدیترانه هم کلیساها به همین شکل و یا جزیی تغییراتی بر مبنای ویژگی های محلی و اقلیمی بود. از قرن ششم به بعد ساخت کلیساها عوض شد و معماران ارمنی کوشش کردند تا با یک گنبد خاص ارمنی بپوشانند. خاستگاه این نوع گنبدها بنا بر روایاتی ایران بوده است. هم چنین این ممکن است از خانه های مسکونی بنام هازاراش که دارای گنبدی چوبی بوده اند نیز اقتباس شده باشد. اولین کلیسای ارامنه کلیسای آچمیادزین است که اول دارای گنبدهای چوبی بوده و بعدها گنبدهای سنگی جای آن را گرفته است.

گنبدهای سنگی اچمیادزین نه شبیه گنبدهای ایرانی است و نه رومی. از قرن هفتم میلادی به بعد کلیساها بتدریج به شکل صلیب ساخته شدند. کلیساهای ارامنه در سرزمین های وسیعی که در طول تاریخ محل سکونت ارمنیان بوده پراکنده اند (ارمنستان، ترکیه امروزی، آسیای صغیر، نخجوان و ایران). در ایران نمونه های زیادی از کلیساهای ارامنه را می توان یافت، چه در نواحی شمال شرقی ایران که ارمنیان از دیر باز در آنجا زندگی می کرده اند و چه مناطق دیگر که بعداً به آنجا کوچ کرده اند.

این کلیساها دارای ویژگی های کلیساهای ارامنه هستند اما از معماری ویژه سرزمین های جدید نیز تأثیر پذیرفته اند. از این نمونه کلیساها می توان ازکلیسای جلفای اصفهان نام برد که به سبب ویژگی های اقلیتی و سرزمین و فنون معماری آن زمان، و این که در ساختن آن معماران ارمنی و غیرارمنی نقش داشته اند، و هم چنین تحت شرایط سیاسی آن روزگار، کالبدی متفاوت با اصل خود یافته و به نیازهای ایرانی نزدیک‌تر شده است.

یکی از شرایط ساختن کلیسا این است که پس از تهیه طرح و قبل از آغاز عملیات ساختمانی، سنگ بنای آن باید تبرک شود. هنگام تبرک کلیسا، شخصی بنام پدر تعمیدی با شاهدی که از بین افراد خوشنام، نیکوکار، خیر و برجسته ارمنی انتخاب می شود، طی مراسمی سنگ های مرمرین را که تبرک شده اند در محل های تعیین شده مطابق نقشه نصب می کنند و پس از این عملیات ساختمان کلیسا آغاز می شود. (ادامه دارد)

Leave a Reply




Uses wordpress plugins developed by www.wpdevelop.com